استاندارد حسابداری شماره 12

مقدمـه‌
1 . هدف‌ این‌ استاندارد، حصول‌ اطمینان‌ از ارائه‌ اطلاعات‌ لازم‌ در صورتهای‌ مالی‌ برای‌ جلب‌نظر استفاده‌کنندگان‌ به‌ این‌ امر است‌ که‌ وضعیت‌ مالی‌، عملکرد مالی‌ و انعطاف‌پذیری‌ مالی‌ واحد تجاری‌ ممکن‌ است‌ تحت‌ تأثیر وجود اشخاص‌ وابسته‌ و معاملات‌ بااهمیت‌ با آنها قرار گرفته‌ باشد.
دامنه‌ کاربرد
2 . این‌ استاندارد باید تنها در مورد آن‌ دسته‌ از روابط‌ با اشخاص‌ وابسته‌ اعمال‌ شود که‌ در بند 3 تشریح‌ و طبق‌ بند 8 تعدیل‌ شده‌ است‌ .
3 . این‌ استاندارد تنها به‌ آن‌ نوع‌ رابطه‌ با شخص‌ وابسته‌ می‌پردازد که‌ در بندهای‌ الف‌ تا ه مشخص‌ شده‌ است‌:
الف‌. آن‌ دسته‌ از واحدهای‌ تجاری‌ که‌ مستقیم‌ یا غیرمستقیم‌ از طریق‌ یک‌ یا چند واسطه‌، واحد تجاری‌ گزارشگر را کنترل‌ می‌کنند یا توسط‌ آن‌ کنترل‌ می‌شوند یا با آن‌ تحت‌ کنترل‌ مشترکی‌ قرار دارند.
ب‌ . واحدهای‌ تجاری‌ وابسته‌ (که‌ در استاندارد حسابداری‌ شماره‌ 20 با عنوان‌ حسابداری‌ سرمایه‌گذاری‌ در واحدهای‌ تجاری‌ وابسته‌ مطرح‌ شده‌ است‌).
ج‌ . افرادی‌ که‌ حق‌ رای‌ مستقیم‌ یا غیرمستقیم‌ در واحد تجاری‌ گزارشگردارند و این‌ حق‌ رأی‌، نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ای‌ در واحد تجاری‌ به‌ آنان‌ می‌بخشد و خویشاوندان‌ نزدیک‌ این‌افراد.
د . مسئولان‌ ارشد کادر مدیریت‌، یعنی‌ کسانی‌ که‌ اختیار و مسئولیت‌ برنامه‌ریزی‌، هدایت‌، و کنترل‌ فعالیتها و منابع‌ عمده‌ واحد تجاری‌ گزارشگر را به‌عهده‌ دارند، شامل‌ اعضای‌ هیأت‌ مدیره‌، مدیرعامل‌ و قائم‌مقام‌ وی‌ و مدیران‌ ارشد اجرایی‌ و خویشاوندان‌ نزدیک‌ این‌ افراد.
ه . آن‌ دسته‌ از واحدهای‌ تجاری‌ که‌ سهم‌ قابل‌ ملاحظه‌ای‌ از حق‌ رأی‌ آنها، مستقیم‌ یا غیرمستقیم‌، در مالکیت‌ افراد مذکور در بندهای‌ ج‌ یا د باشد یا این‌ افراد بتوانند نفوذ افشای‌ اطلاعات‌ درخصوص‌ اشخاص‌ وابسته‌ قابل‌ ملاحظه‌ای‌ برآن‌ واحدها اعمال‌ کنند (ازجمله‌ واحدهای‌ تجاری‌ تحت‌ تملک‌ مدیران‌ یا سهامداران‌ عمده‌ واحد تجاری‌ گزارشگر و آن‌ دسته‌ از واحدهای‌ تجاری‌ که‌ حداقل‌ یکی‌ از مسئولان‌ ارشد کادر مدیریت‌ آنها با واحد تجاری‌ گزارشگر مشترک‌ باشد).
در بررسی‌ این‌ که‌ یک‌ رابطه‌، رابطه‌ با شخص‌ وابسته‌ است‌ یا خیر، نه‌تنها شکل‌ حقوقی‌ بلکه‌ محتوای‌ آن‌ نیز باید مورد توجه‌ قرار گیرد.
4 . افشای‌ معاملات‌ با اشخاص‌ وابسته‌ ، در موارد زیر ضرورت‌ ندارد:
الف‌. در صورتهای‌ مالی‌ تلفیقی‌ در مورد معاملات‌ درون‌ گروهی‌ ،
ب‌ . در صورتهای‌ مالی‌ واحد تجاری‌ اصلی‌ هنگامی‌ که‌ همراه‌ صورتهای‌ مالی‌ تلفیقی‌ انتشار یابد (به‌ استثنای‌ معاملات‌ موضوع‌ بند 20 این‌ استاندارد) ، و
ج‌ . در صورتهای‌ مالی‌ واحدهای‌ تجاری‌ تحت‌ کنترل‌ دولت‌ درخصوص‌ معاملات‌ با سایر واحدهای‌ تجاری‌ که‌ مستقیماً ونه‌ از طریق‌ واحد تجاری‌ گزارشگر ، تحت‌ کنتـرل‌ دولت‌ باشد.
تعاریف‌
5 . اصطلاحات‌ ذیل‌ در این‌ استاندارد با معانی‌ مشخص‌ زیر بکار رفته‌ است‌:
• اشخاص‌ وابسته‌ دو یا چند شخص‌ ، اشخاص‌ وابسته‌ هستند اگر طی‌ دوره‌ مالی‌:
الف‌. یکی‌ بتواند دیگری‌ را مستقیم‌ یا غیرمستقیم‌ کنترل‌ کند ، یا
ب‌ . تحت‌ کنترل‌ مشترک‌ باشند ، یا
ج‌ . یک‌ شخص‌ درحدی‌ برسیاستهای‌ مالی‌ وعملیاتی‌ شخص‌ دیگر نفوذ داشته‌ باشد که‌ همواره‌ بتواند وی‌ را از تعقیب‌ منافع‌ مستقل‌ خود باز دارد ، یا
د . در انجام‌ یک‌ معامله‌ درحدی‌ تحت‌ نفوذ مشترک‌ باشند که‌ منافع‌ مستقل‌ یکی‌ از آنها در آن‌ معامله‌ تحت‌الشعاع‌ منافع‌ دیگری‌ قرار گرفته‌ باشد.
• خویشاوندان‌ نزدیک‌ به‌ خویشاوندان‌ نسبی‌ و سببی‌ فرداطلاق‌ می‌شود که‌ می‌توان‌ انتظار داشت‌ در معامله‌ با واحد تجاری‌ ، در حدی‌ قابل‌ ملاحظه‌ وی‌ را تحت‌ نفوذ خود قرار دهند و یا تحت‌ نفوذ وی‌ واقع‌ شوند .
• معامله‌ با شخص‌ وابسته‌ عبارت‌ است‌ از انتقال‌ داراییها یا بدهیها یا انجام‌ خدمات‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌ ، صرف‌نظر از مطالبه‌ یا عدم‌ مطالبه‌ قیمت
• کنتـرل‌ عبارت‌ است‌ از توانایی‌ هدایت‌ سیاستهای‌ مالی‌ و عملیاتی‌ یک‌ واحد تجاری‌ به‌منظور کسب‌ منافع‌ اقتصادی‌ از فعالیتهای‌ آن‌ .
• نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ عبارت‌ است‌ از توانایی در تصمیم‌گیریهای‌ مربوط‌ به‌ سیاستهای‌ مالی‌ و عملیاتی‌ واحد تجاری‌ ، ولی‌ نه‌ در حد کنترل‌ سیاستهای‌ مزبور .
6 . هنگامی‌ که‌ یک‌ واحد تجاری‌ مستقیم‌ یا غیرمستقیم‌ از طریق‌ واحدهای‌ تجاری‌ فرعی‌، مالک‌ بیش‌ از نصف‌ سهام‌ با حق‌ رای‌ واحد تجاری‌ دیگری‌ باشد، فرض‌ بر وجود کنترل‌ بر آن‌ است‌ مگر در موارد استثنایی‌ که‌ بتوان‌ آشکارا نشان‌ داد چنین‌ مالکیتی‌، سبب‌ کنترل‌ واحد تجاری‌ نمی‌شود. همچنین‌ مالکیت‌ بخش‌ قابل‌ ملاحظه‌ای‌ از سهام‌ دارای‌ حق‌ رای‌ توام‌ با حق‌ هدایت‌ سیاستهای‌ مالی‌ و عملیاتی‌ واحد تجاری‌، براساس‌ قانون‌ یا به‌ موجب‌ قرارداد، به‌ منزله‌ وجود کنترل‌ تلقی‌ می‌شود.
7 . نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ عمدتاً از طریق‌ عضویت‌ در هیأت‌ مدیره‌ اعمال‌ می‌شود، اما ممکن‌ است‌ از طرق‌ دیگر نظیر مشارکت‌ در فرایند تعیین‌ سیاستها، معاملات‌ مهم‌ فیمابین‌ یا وابستگی‌ به‌ اطلاعات‌ فنی‌ نیز اعمال‌ شود. نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ ممکن‌ است‌ از طریق‌ مالکیت‌ سهام‌، به‌موجب‌ قانون‌ یا از طریق‌ انعقاد قرارداد حاصل‌ شود. در مورد مالکیت‌ سهام‌، وجود نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ براساس‌ معیارهای‌ مندرج‌ در استاندارد حسابداری‌ شماره‌ 20 با عنوان‌ حسابداری‌ سرمایه‌گذاری‌ در واحدهای‌ تجاری‌ وابسته‌ مشخص‌ می‌شود.
8 . طبق‌ مفاد این‌ استاندارد، موارد زیر اشخاص‌ وابسته‌ تلقی‌ نمی‌شود:
الف‌. تأمین‌کنندگان‌ تسهیلات‌ مالی‌ واحد تجاری‌، شوراهای‌ کارگری‌، مؤسسات‌ خدمات‌ عمومی‌ و ادارات‌ دولتی‌، هرچند ممکن‌ است‌ آزادی‌ عمل‌ واحد تجاری‌ را محدود یا درفرایند تصمیم‌گیریهای‌ آن‌ شرکت‌ کنند.
ب‌ . مشتریان‌، فروشندگان‌، توزیع ‌کنندگان‌، یا نمایندگیهای‌ واحد تجاری‌ حتی‌ با حجم‌ قابل‌ توجهی‌ از معاملات‌ فیمابین‌.
موضوع‌ اشخاص‌ وابسته‌
9 . رابطه‌ با اشخاص‌ وابسته‌ از ویژگیهای‌ معمول‌ فعالیتهای‌ تجاری‌ است‌. برای‌ مثال‌، در برخی‌ موارد، واحدهای‌ تجاری‌ قسمتهای‌ جداگانه‌ای‌ از فعالیتهای‌ خود را از طریق‌ واحدهای‌ تجاری‌ فرعی‌ یا وابسته‌ انجام‌ می‌دهند و سهام‌ واحدهای‌ تجاری‌ دیگر را به‌منظور سرمایه‌گذاری‌ یا به‌ دلایل‌ تجاری‌، به‌ میزانی‌ خریداری‌ می‌کنند تا بتوانند تصمیمات‌ مالی‌ و عملیاتی‌ واحدهای‌ تجاری‌ سرمایه‌پذیر را کنترل‌ یا برآنها نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ای‌ اعمال‌کنند.
10 . رابطه‌ با اشخاص‌ وابسته‌ می‌تواند بروضعیت‌ مالی‌، عملکرد مالی‌ و انعطاف‌پذیری‌ مالی‌ واحد تجاری‌ گزارشگر تأثیر بگذارد. ممکن‌ است‌ اشخاص‌ وابسته‌ مبادرت‌ به‌ انجام‌ معاملاتی‌ کنند که‌ بین‌ اشخاص‌ غیروابسته‌ معمول‌ نیست‌. همچنین‌، ممکن‌ است‌ شرایط‌ و مبالغ‌ معاملات‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌ با شرایط‌ و مبالغ‌ معاملات‌ مشابه‌ بین‌ اشخاص‌ غیروابسته‌ یکسان‌ نباشد.
11 . اشخاص‌ تحت‌ کنترل‌ مشترک‌ به‌ این‌ دلیل‌ وابسته‌ تلقی‌ می‌شوند که‌ شخص‌ کنترل‌کننده‌ قادر است‌ اشخاص‌ تحت‌ کنترل‌ خود را به‌ انجام‌ معامله‌ یا خودداری‌ از انجام‌ آن‌ وادار یا شرایط‌ انجام‌ معامله‌ را تعیین‌ کند. بدین‌ترتیب‌، چنین‌ رابطه‌ای‌ می‌تواند اثر بااهمیتی‌ بروضعیت‌ مالی‌، عملکرد مالی‌ و انعطاف‌پذیری‌ مالی‌ واحد تجاری‌ گزارشگر داشته‌ باشد. برای‌ مثال‌، هرگاه‌ یک‌ یا چند شخص‌، هسته‌ کنترل‌کننده‌ هیأت‌ مدیره‌ دو واحد تجاری‌ را تشکیل‌ دهند، این‌ دو واحد تجاری‌ اشخاص‌ وابسته‌ تلقی‌ می‌شوند.
12 . تفاوت‌ بین‌ "کنترل‌" و "نفوذ قابل‌ ملاحظه‌" در این‌ است‌ که‌ کنترل‌ متضمن‌ توان‌ اجبار شخص‌ کنترل‌شونده‌ به‌ تسلیم‌ منافع‌ مستقل‌ خود است‌، درحالی‌که‌ نتیجه‌ اعمال‌ نفوذ قابل‌ ملاحظـه‌ با قطعیت‌ کمتری‌ قابل‌ تعیین‌ است‌. دو شخص‌ وابسته‌ به‌ یک‌ شخص‌ ثالث‌ لزوماً اشخاص‌ وابسته‌ به‌یکدیگر نیستند، برای‌ مثال‌:
الف‌. واحدهای‌ تجاری‌ تنها به‌ دلیل‌ اینکه‌ واحد تجاری‌ وابسته‌ سرمایه‌گذار واحدی‌ هستند، اشخاص‌ وابسته‌ تلقی‌ نمی‌شوند. این‌ واحدهای‌ تجاری‌ تنها تحت‌ نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ واحدتجاری‌ سرمایه‌گذار و نه‌ تحت‌ کنترل‌ مشترک‌ آن‌ هستند. از این‌رو رابطه‌ بین‌ آنها معمولاً آنچنان‌ ضعیف‌ است‌ که‌ نمی‌توان‌ آنها را اشخاص‌ وابسته‌ به‌یکدیگر تلقی‌ کرد.
ب‌ . دو شخصی‌ که‌ یکی‌ از آنها تحت‌ کنترل‌ و دیگری‌ تحت‌ نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ منبع‌ مشترکی‌ هستند، لزوماً اشخاص‌ وابسته‌ به‌یکدیگر محسوب‌ نمی‌شوند و رابطه‌ بین‌ آنها معمولاً تلقی‌ آنها را به‌عنوان‌ اشخاص‌ وابسته‌ به‌یکدیگر توجیه‌ نمی‌کند.
ج‌ . دو واحد تجاری‌ تنها به‌دلیل‌ داشتن‌ یک‌ عضو مشترک‌ هیأت‌ مدیره‌، اشخاص‌ وابسته‌ تلقی‌ نمی‌شوند.
در تحلیل‌ شرایط‌ مختلف‌، ضرورت‌ دارد به‌ این‌ مسأله‌ توجه‌ شود که‌ "تحت‌الشعاع‌ قرار گرفتن‌ منافع‌ یکی‌ از طرفین‌ معامله‌ توسط‌ منافع‌ طرف‌ دیگر" معیار اساسی‌ جهت‌ تشخیص‌ اشخاص‌ وابسته‌ است‌ اعم‌ از اینکه‌ دو طرف‌ معامله‌ تحت‌ نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ مشترک‌ باشند یا یکی‌ از آنها تحت‌ نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ و دیگری‌ تحت‌ کنترل‌ منبع‌ مشترکی‌ قرار داشته‌ باشند.
13 . حتی‌ در مواردی‌ که‌ معاملاتی‌ با اشخاص‌ وابسته‌ صورت‌ نگرفته‌ است‌، وجود رابطه‌ با اشخاص‌ وابسته‌ ممکن‌ است‌ بروضعیت‌ مالی‌، عملکرد مالی‌ و انعطاف‌پذیری‌ مالی‌ واحد تجاری‌ اثر بگذارد. ممکن‌ است‌ صرف‌ وجود چنین‌ رابطه‌ای‌ برای‌ تأثیرگذاردن‌ برمعاملات‌ بین‌ واحد تجاری‌ گزارشگر و اشخاص‌ دیگر کافی‌ باشد. مثلاً، پس‌ از این‌ که‌ یک‌ واحد تجاری‌ توسط‌ واحد تجاری‌ دیگر تملک‌ شد، ممکن‌ است‌ به‌ سبب‌ رقابت‌ بین‌ واحد تجاری‌ طرف‌ معامله‌ خود و یکی‌ از واحدهای‌ تجاری‌ گروه‌، به‌ روابط‌ تجاری‌ با واحد تجاری‌ طرف‌ معامله‌ خود خاتمه‌ دهد. همچنین‌، صرف‌وجود رابطه‌ با اشخاص‌ وابسته‌ ممکن‌ است‌ سبب‌ گردد یکی‌ از دو طرف‌، به‌ علت‌ نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ طرف‌ دیگر، از پرداخت ن‌ به‌ امری‌ اجتناب‌ کند. مثلاً ممکن‌ است‌ یک‌ واحد تجاری‌ فرعی‌ طبق‌ دستور واحد تجاری‌ اصلی‌ از انجام‌ فعالیتهای‌ تحقیق‌ و توسعه‌ منع‌ شود.
14 . در مواردی‌ که‌ وجود نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ به‌ انجام‌ معامله‌ای‌ منجر نشود، تعیین‌ اثرات‌ نفوذ برای‌ مدیریت‌ با مشکلات‌ ذاتی‌ همراه‌ خواهد بود. به‌ همین‌ جهت‌، این‌ استاندارد واحدهای‌ تجاری‌ را ملزم‌ به‌ افشای‌ این‌گونه‌ اثرات‌ نمی‌کند.
15 . طبق‌ فصل‌ دوم‌مفاهیم‌ نظری‌ گزارشگری‌ مالی‌ ،اطلاعاتی‌ با اهمیت‌ تلقی‌ می‌شود که‌ بتواند برتصمیمات‌ اقتصادی‌ استفاده‌کنندگان‌ که‌ برمبنای‌ صورتهای‌ مالی‌ اتخاذ می‌شود، تأثیر بگذارد. اعمال‌ کیفیت‌ اهمیت‌ در زمینه‌ معاملات‌ با اشخاص‌ وابسته‌، مستلزم‌ دقت‌ خاص‌ است‌. در قضاوت‌ نسبت‌ به‌ اهمیت‌ معاملات‌ با اشخاص‌ وابسته‌ نه‌تنها اهمیت‌ آنها برای‌ واحد تجاری‌ گزارشگر، بلکه‌ اهمیت‌ آنها در رابطه‌ با شخص‌ وابسته‌ طرف‌ معامله‌ نیز باید در موارد زیر مدنظر قرار گیرد:
الف‌. هنگامی‌ که‌ شخص‌ وابسته‌ طرف‌ معامله‌ از مسئولان‌ ارشد کادر مدیریت‌ یا از افراد صاحب‌ نفوذ یا افرادی‌ باشد که‌ در رابطه‌ با وظیفه‌ مباشرت‌ پاسخگوی‌ صاحبان‌ سرمایه‌ واحد تجاری‌ گزارشگر است‌، یا
ب‌ . هرگاه‌ شخص‌ وابسته‌ طرف‌ معامله‌ از خویشاوندان‌ نزدیک‌ فرد مورد اشاره‌ در بند "الف‌" باشد، یا
ج‌ . چنانچه‌ شخص‌ وابسته‌ طرف‌ معامله‌، واحد تجاری‌ تحت‌ کنترل‌ افراد مورد اشاره‌ در بندهای‌ "الف‌" یا "ب‌" باشد.
16 . معمولاً انتقال‌ منابع‌، برمبنای‌ قیمت‌ مورد توافق‌ طرفین‌ در حسابها منظور می‌گردد. درمورد اشخاص‌ غیر وابسته‌، این‌ قیمت‌ براساس‌ نرخ‌ مورد استفاده‌ در یک‌ معامله‌ حقیقی‌ و درشرایط‌ عادی‌ تعیین‌ می‌شود. اما ممکن‌ است‌ فرایند تعیین‌ قیمت‌ در مورد اشخاص‌ وابسته‌ دارای‌ انعطافی‌ باشد که‌ در معاملات‌ بین‌ اشخاص‌ غیروابسته‌ موجود نیست‌.
17 . واحدهای‌ تجاری‌ روشهای‌ گوناگونی‌ را برای‌ قیمت‌گذاری‌ موضوع‌ معاملات‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌ بکار می‌گیرند. آگاهی‌ از این‌ روشها از جمله‌ مواردی‌ است‌ که‌ می‌تواند در تصمیم‌گیریهای‌ اقتصادی‌ استفاده‌کنندگان‌ صورتهای‌ مالی‌، مفید واقع‌ گردد. نمونه‌هایی‌ از روشهای‌ قیمت‌گذاری‌ موضوع‌ معاملات‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌ به‌ شرح‌ زیر است‌:
الف‌. یکی‌ از روشهای‌ تعیین‌ قیمت‌ موضوع‌ معاملات‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌، استفاده‌ از قیمتفروشکالاهای‌ مشابهی‌ است‌ که‌ در یک‌ بازار اقتصادی‌ مشابه‌، به‌ خریداری‌ فاقد وابستگی‌ به‌ فروشنده‌ فروخته‌ می‌شود. در مواردی‌ که‌ کالا و خدمات‌ عرضه‌ شده‌ به‌اشخاص‌ وابسته‌ و شرایط‌ مربوط‌، با موضوع‌ و شرایط‌ معاملات‌ عادی‌ تجاری‌ مشابهت‌ دارد، اغلب‌ از این‌ روش‌ استفاده‌ می‌شود. در تعیین‌ مخارج‌ تأمین‌ مالی‌ نیز غالباً از این‌ روش‌ استفاده‌ می‌شود.
ب‌ . در مواردی‌ که‌ کالا، قبل‌ از فروش‌ به‌ یک‌ شخص‌ غیر وابسته‌، بین‌ اشخاص‌ وابسته‌ مبادله‌ شده‌ باشد، اغلب‌ برای‌ تعیین‌ قیمتفروش‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌ بابت‌ پوشش‌ هزینه‌های‌ فروشنده‌ بعدی‌ و مبلغ‌ مناسبی‌ سود، درصدی‌ از قیمتفروش‌ مجدد کسر می‌گردد. تعیین‌ هزینه‌ها و سود فروشنده‌ بعدی‌ به‌گونه‌ای‌ که‌ مناسب‌ سهم‌ وی‌ در فرایند معامله‌ باشد، توأم‌ با مشکلاتی‌ است‌ که‌ به‌ اعمال‌ قضاوت‌ نیاز دارد. در انتقال‌ سایر منابع‌، مانند حقوق‌ قانونی‌ و خدمات‌، نیز از این‌ روش‌ استفاده‌ می‌شود.
ج‌ . روش‌ دیگر برای‌ تعیین‌ قیمت‌ موضوع‌ معاملات‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌ افزودن‌ درصد مناسبی‌ به‌ عنوان‌ سود به‌ بهای‌ تمام‌شده‌ برای‌ عرضه‌کننده‌است‌. در تعیین‌ اقلامی‌ که‌ می‌توان‌ در بهای‌ تمام‌شده‌ برای‌ عرضه‌کننده‌ منظور کرد و همچنین‌ در تعیین‌ درصد سود مربوط‌، ممکن‌ است‌ مشکلاتی‌ بروز کند. نسبتهای‌ "سود به‌ فروش‌" یا "سود به‌ سرمایه‌ به‌کار گرفته‌شده‌" در صنایع‌ مشابه‌، از جمله‌ معیارهایی‌ است‌ که‌ می‌تواند به‌ تعیین‌ قیمت‌ کمک‌ کند.
18 . گاه‌، قیمت‌ موضوع‌ معاملات‌ با اشخاص‌ وابسته‌ طبق‌ روشهای‌ مشروح‌ در بند 17 تعیین‌ نمی‌شود. برای‌ مثال‌ انتقال‌ دارایی‌ بین‌ واحدهای‌ تجاریدولتی‌ مشمول‌ این‌ استاندارد ممکن‌ است‌ براساس‌ قوانین‌ آمره‌ به‌ ارزش‌ دفتری‌ صورت‌ گیرد. گاهی‌ نیز قیمتی‌ برای‌ موضوع‌ معامله‌ مطالبه‌ نمی‌شود، مانند ارائـه‌ رایگان‌ خدمات‌ مدیریت‌ و اعطای‌ قرض‌الحسنه‌.
19 . گاه‌، وضعیت‌ چنان‌ است‌ که‌ در صورت‌ عدم‌ وجود رابطه‌، معامله‌ای‌ نیز صورت‌ نمی‌گرفت‌. برای‌ نمونه‌، یک‌ واحد تجاری‌ که‌ بخش‌ عمده‌ای‌ از محصول‌ خود را به‌ بهای‌ تمام‌ شده‌ به‌ واحد تجاری‌ اصلی‌ فروخته‌ است‌، ممکن‌ است‌ به‌علت‌ نبود مشتری‌ دیگری‌، به‌ فروش‌ آن‌ به‌ واحد تجاری‌ اصلی‌ مبادرت‌ کرده‌ باشد.
افشـا
20 . ماده‌ 129 اصلاحیه‌ قانون‌ تجارت‌ در مورد شرکتهای‌ سهامی‌ مقرر می‌دارد که‌ هیأت‌ مدیره‌ شرکت‌، گزارشی‌ درخصوص‌ معاملات‌ بابرخی‌ اشخاص‌ وابسته‌ به‌ اولین‌ مجمع‌ عمومی‌ عادی‌ صاحبان‌ سهام‌ ارائه‌ کند. اگرچه‌ افشای‌ اطلاعات‌ در مورد معاملات‌ با اشخاص‌ وابسته‌ طبق‌ این‌ استاندارد دربرگیرنده‌ اقلام‌ بااهمیت‌ معاملات‌ مشمول‌ ماده‌ 129 مزبور است‌، لیکن‌ گزارش‌ کامل‌ معاملات‌ یادشده‌، طبق‌ قانون‌ ضرورت‌ دارد. بااین‌حال‌ درصورت‌ گزارش‌ معاملات‌ موضوع‌ ماده‌ 129 اصلاحیه‌ قانون‌ تجارت‌ از طریق‌ یادداشتهای‌ توضیحی‌، جهت‌ جلوگیری‌ از تکرار معاملاتی‌ که‌ براساس‌ این‌ استاندارد افشای‌ آنها ضرورت‌ دارد، می‌توان‌ معاملات‌ مشمول‌ ماده‌ قانونی‌ مزبور را تحت‌ عنوان‌ معاملات‌ بااشخاص‌ وابسته‌ و به‌گونه‌ای‌ قابل‌ تفکیک‌ از سایر معاملات‌ افشا کرد.
21 . نمونه‌های‌ زیر از جمله‌ معاملات‌ بااشخاص‌ وابسته‌ است‌ که‌ ممکن‌ است‌ به‌ افشا درصورتهای‌ مالی‌ واحد تجاری‌ گزارشگر منجر شود:
ــ خرید یا فروش‌ کالا،
ــ خرید یا فروش‌ داراییهای‌ ثابت‌ مشهود و سرمایه‌گذاریها،
ــ ارائـه‌ یا دریافت خدمات‌،
ــ قراردادهای‌ نمایندگی‌،
ــ قراردادهای‌ اجاره‌ به‌ شرط‌ تملیک‌،
ــ قراردادهای‌ حق‌ امتیاز،
ــ تأمین‌ منابع‌ مالی‌،
ــ ضمانتها و وثایق‌، و
ــ قراردادهای‌ مدیریت‌.
22 . معاملات‌ با اشخاص‌ وابسته‌ اساساً در دوره‌ای‌ افشا می‌شود که‌ صورتهای‌ مالی‌ واحد تجاری‌ گزارشگر تحت‌ تأثیر آنها قرار گرفته‌ است‌. بااین‌حال‌ در راستای‌ ارائـه‌ اطلاعات‌ مفید، افشای‌ اطلاعات‌ در مورد انعقاد قراردادهایی‌ که‌ عمدتاً صورتهای‌ مالی‌ سنوات‌ آتی‌ را تحت‌ تأثیر قرار خواهد داد، در دوره‌ای‌ که‌ قراردادهای‌ مذکور منعقد شده‌ است‌، ضرورت‌ می‌یابد.
23 . درصورت‌ وجود کنترل‌ ، صرف‌نظر از انجام‌ یا عدم‌ انجام‌ معامله‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌ ، باید رابطه‌ با اشخاص‌ وابسته‌ افشا شود .
24 . برای‌ اینکه‌ استفاده‌کننده‌ صورتهای‌ مالی‌، اثر روابط‌ با اشخاص‌ وابسته‌ را برواحد تجاری‌ گزارشگر تشخیص‌ دهد، مقتضی‌ است‌ در صورت‌ وجود کنترل‌، صرف‌نظر از انجام‌ یا عدم‌ انجام‌ معامله‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌، رابطه‌ با اشخاص‌ وابسته‌ افشا شود.
25. درصورت‌ انجام‌ معاملات‌ بین‌ اشخاص‌ وابسته‌ ، واحد تجاری‌ باید ماهیت‌ روابط‌ با اشخاص‌ وابسته‌ و همچنین‌ نوع‌ معاملات‌ و جزئیاتی‌ را که‌ جهت‌ درک‌ صورتهای‌ مالی‌ لازم‌ است‌ ، افشا کند .
26 . افشای‌ اطلاعات‌ زیر درخصوص‌ اشخاص‌ وابسته‌ در یادداشتهای‌ توضیحی‌ ضروری‌ است‌:
الف‌. اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ معاملات‌:
ــ نام‌ شخص‌ وابسته‌،
ــ ماهیت‌ رابطه‌ با شخص‌ وابسته‌،
ــ شرح‌ مختصر و مفید معامله‌،
ــ مبلغ‌ معامله‌،
ــ روش‌ قیمت‌گذاری‌، و
ــ ارزش‌ منصفانه‌ مورد معامله‌ در مواردی‌ که‌ تفاوت‌ آن‌ با مبلغ‌ معامله‌ بااهمیت‌ باشد.
ب‌ . سایر اطلاعات‌:
ــ مانده‌ طلب‌ از و یا بدهی‌ به‌ شخص‌ وابسته‌ در تاریخ‌ ترازنامه‌ و ذخیره‌ مطالبات‌ مشکوک‌الوصول‌ مربوط‌،
ــ مطالبات‌ یا بدهیهای‌ حذف‌ شده‌ از حسابها در دوره‌ جاری‌،
ــ وجود و هویت‌ شخص‌ وابسته‌ کنترل‌کننده‌ (موضوع‌ بند 23).
27. افشای‌ اقلام‌ با ماهیت‌ مشابه‌ باید براساس‌ مجموع‌ آنها صورت‌ گیرد ، مگر آنکه‌ درک‌ اثرات‌ معاملات‌ با اشخاص‌ وابسته‌ برصورتهای‌ مالی‌ واحد تجاری‌ گزارشگر مستلزم‌ افشای‌ آنها به‌صورت‌ جداگانه‌ باشد .
28. درصورتهای‌ مالی‌ تلفیقی‌، افشای‌ معاملات‌ بین‌ واحدهای‌ تجاری‌ عضو گروه‌ ضروری‌ نیست‌، زیرا این‌ صورتها، اطلاعات‌ واحد تجاری‌ اصلی‌ و واحدهای‌ تجاری‌ فرعی‌ آن‌ را در قالب‌ یک‌ واحد تجاری‌ گزارشگر ارائه‌ می‌کند. لیکن‌ معاملات‌ با واحدهای‌ تجاری‌ وابسته‌ای‌ که‌ سرمایه‌گذاری‌ در آنها به‌ روش‌ ارزش‌ ویژه‌ در صورتهای‌ مالی‌ منظور شده‌ است‌، به‌عنوان‌ معاملات‌ با اشخاص‌ وابسته‌، جداگانه‌ افشا می‌شود.
تاریخ‌ اجرا
29. الزامات‌ این‌ استاندارد در مورد کلیه‌ صورتهای‌ مالی‌ که‌ دوره‌ مالی‌ آنها از تاریخ‌ 1/1/1380 و بعد از آن‌ شروع‌ می‌شود ، لازم‌الاجراست‌.
مطابقت‌ با استانداردهای‌ بین‌المللی‌ حسابداری
30. با اجرای‌ الزامات‌ این‌ استاندارد، مفاد استاندارد بین‌المللی‌ حسابداری‌ شماره‌ 24 با عنوان‌ افشای‌ اطلاعات‌ درخصوص‌ اشخاص‌ وابسته‌ نیز رعایت‌ می‌شود.


  1   
کپی رایت تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت برای شرکت اخوان محاسب جنوب محفوظ است. توییتر گوگل پلاس فیسبوک لینکدین تلگرام اینستاگرام
طراحی و اجرا :